Archive for December, 2005


On Saturday night N. and I invited Jamie over for a couple of drinks. I had bought a small bottle of Absinth, of the Czech variety. We had been planning for some time to try it. (He studied French literature in university, and I was a big Rimbaud fan when I was a teenager, so that should explain it.)

I opened the bottle and took a sniff. It looked and smelled like Aqua Velva aftershave. The taste did not change this impression.

A colleague of mine had told me that she had tried some and had found it very bitter. I thought this was why people poured it through sugar. The ingredients on the bottle said there was sugar, and so we assumed we wouldn’t need to add any. We were wrong, but I only found this out today.

We poured a small amount into a glass and tried it, straight. This is the 60% type, not the 70%. I remember years ago seeing a drunk on the subway guzzling down some Aqua Velva. On Saturday I got an idea of what that must have been like. As soon as I swallowed it, the heat ran through my body. We wondered how on earth people could drink so much of it, and thought it would be better with water. Then we went on to safer ouzo or beer.

Today I’ve read up on how it should be drunk. I knew about the sugar, having seen it in a couple of films. I don’t have the special spoon that is used, or even sugar cubes, so I used a regular spoon and put some of the drink into some cane sugar. I lit it and let it burn for about twenty seconds and then dropped it into the absinthe, stirred it, and then added cold water. The result is at least drinkable.

However, Czech absinth is supposed to be a cheap imitation, a fake, according to the Wormood Society. I’d have to try the French kind that the compare it to to understand the difference. With the amount of water I’ve put in, it’s not at all bad, although nothing special either.

Of course, I only paid eight euros for it. If I don’t drink any more of it, I can always slap some on my face after I shave.

The Wormwood Society’s FAQ page.

The Wormwood Society’s reviews and recommendations.

Read Full Post »

I can’t help but cringe when I read that a story or novel should have a “hook”. While I agree that a beginning should be interesting, all the writing manuals in the world have emphasised this point so strenuously that every mediocre, or even less-than-mediocre writer has learned to start his story with one. Well, I’m not fooled. The hooks are transparent. They’re easy, and by no means an indication that the rest of the story is going to be interesting. Here are the kinds of opening sentences that are meant to hook the reader.

By the time we’d got Simon disentangled, the mailman was dead.

For years I’d been looking half-heartedly for my name in the dictionary. Nothing, however, prepared me for the shock of actually finding it.

“You can pray all you want,” Chris said. “God’s not listening. And besides, he’d never take an interest in dominos.”

I admit they’re silly, but that’s all there is to it. You could fill volumes with them. (Calvino, in his lecture on Quickness, mentions a Guatemalan writer, Augusto Monterroso, who wrote a story consisting only of one sentence: “When I woke up, the dinosaur was still there.” ) They’re so easy to come up with, and the writers who insist on them so mediocre, that they are a guarantee that what you read will not live up to the promise (if you can truly say there is any) of that first sentence. They should, like Monterroso, just stop there, because that’s as good as it gets.

How’s this for a first sentence?

Lily, the caretaker’s daughter, was literally run off her feet.

Not particularly promising by today’s standard. I can hear the whining shits in writing workshops complain, “The hook’s not strong enough.” And yet, it’s from one of the greatest stories ever written, “The Dead”. Joyce’s story is the opposite of the hook-approach. The reader is lulled by forty-odd pages of interesting but somewhat uneventful writing into thinking that nothing is going to happen and shocked by the magnitude of what eventually does.

The writing that is taught in manuals, and I imagine in workshops, is so formulaic, and its practitioners so unimaginative that for some time I had been suspecting that its effect was not only to lead writers (and publishers too, I suspect) to think that there is only one way to begin a story, but was also creating a new kind of reader: one who immediately punishes the piece of writing that fails to observe the rules by refusing to read it.

This suspicion was confirmed a few days ago when I was browsing around in Amazon. I’ve been interested in Paul Auster lately. I don’t know, and am not that interested, in how good a writer he is. He has rekindled my interest in story-telling, and I’m reading everything I can find by him and letting his influence on me run its course. I find it liberating. I went to Amazon to check out people’s comments on Leviathan. While I was there, I came across Roger Angle.

Angle is supposedly a writer, and claims to have been nominated for a Pulitzer once for reporting. I rarely go to Amazon. It’s enough to make someone who wants to be a writer give it all up. If I ever entertained populist notions, I’d be cured in about two seconds of browsing there. It’s depressing. I’ll admit they’re cheap shots, and have little to do with the main point of this post, but I can’t help but quote some of Angle’s critical gems.

Of Haruki Murakami’s Wind-Up Bird Chronicle, he writes:

The narrative lacks a sense of place. Although it is set in Tokyo, we don’t see it or hear or smell it. We don’t learn anything about the city or way it is laid or out or how it would feel to be there. The focus is on the main guy and his day-to-day life. Although it is set in Tokyo, there is no sense that this is a romantic or exotic place.

You know why, Roger? Because Murakami’s Japanese, and Tokyo isn’t the least bit romantic or exotic to him. It just happens to be the city he lives in.

Most of Angle’s reviews are of pulp, although he sometimes reviews more “serious” fiction. I find the one on Ondaatje’s Anil’s Ghost quite funny, especially in light of the Auster review.

I loved this book and can’t wait to read it again. The older I get the less I can stand best-sellers, with their rampant exposition and lack of trust in the reader. This is just the opposite. Ondaatje trusts you to figure out the story, to add two and two, which is part of the pleasure of novel reading, I think. His use of language, his keen insight into the characters, the depth to which he plumbs the human heart — all make this a first-rate novel. The only novels I would rank above it are Cormac McCarthy’s “Blood Meridian,” Melville’s “Moby Dick” and James Joyce’s “Ulysses.”

This guy who claims his favourite novel is Ulysses actually spends most of his time reviewing crime fiction and reviews books he hasn’t even finished. Now, keep in mind what he writes about “rampant exposition and lack of trust in the reader” and Ondaatje’s belief in the reader “to add two and two”. Although he finds it harder to stand best-sellers, this is his review of Leviathan after reading only ten pages.

The strategy of the story-telling didn’t work for me.
I found the first ten pages so annoying and tedious that I couldn’t read any further.
What I gather from the first 10 pp is that:
1. The dead guy had a “terrible secret.” I need to know up front what this is, to keep reading. I won’t read another page to find out.
2. The narrator knew the dead guy but doesn’t want to tell FBI. I can’t imagine why, and I don’t care. This is supposed to be a hook, I guess, but it doesn’t work that way for me. Just tell me, right off the bat. At least give me a hint.
3. The dead guy blew himself up for a reason. We don’t know what that is. Right now-during the whole 10 pp-I don’t give a tinker’s damn. I guess this is supposed to be another hook. You have to give me at least a hint. Otherwise I just do a dim-out.I took a workshop from the novelist John Rechy one time. He said: If you keep saying, in your book, “I have a mystery that I’m going to tell you,” and you say it over and over again, it becomes maddening. It will make you put the book down. That is what happened to me here.
Thank God I can just put it down and forget about it.
Whew. What a relief.

Angle, you’re in no position to comment on what Auster says “over and over again”. After a mere ten pages, you have nothing but false impressions. You don’t know jack shit about this book’s strategy. Auster never delays explaining the explosion. The explosion isn’t the point. If Auster has made any mistake, it’s trusting fools like you to put two and two together.

What really impressed me about this review was that it confirmed what I’d been suspecting for some time: that now lazy, formulaic writers have become lazy, formulaic readers, unable to go on if someone hasn’t followed the rules and written the proper opening. When I read it, I hadn’t read Angle’s profile and didn’t know that he’s supposed to be a writer (he doesn’t really mention getting published). The reference to the workshop said it all. Roger Angle just had to put the book down: John Rechy had told him to find it maddening.

Read Full Post »

Ένα απόσπασμα από το έκτο κεφάλαιο της Πριγκηπέσσας Ιζαμπώς:

Άναψαν το λυχνάρι, σφάλισαν την πόρτα, κ’εκεί, μέσα στο στάβλο, έγιναν οι τελευταίες ετοιμασίες.Ο Ιλαρίωνος είταν αγουροξυπνημένος και χασμουριόταν. Έτσι που κάθησε στη γωνιά, ως που να συγυριστούνε, τον πήρε ο ύπνος γερμένον πάνω στο φάρσωμα. Το ροχαλητό του τράνταξε την παράγκα ίσαμε την ώρα που είχε πια φωτίσει καλά έξω, κι ο Σγουρός ντυμένος με το ράσο του, το κεφάλι μπουμπουλωμένο, φόρτωνε πάνω στη μούλα τα πράματά του τυλιγμένα σε σκουτιά. Ένα κοντό ρωμέϊκο σπαθί, το λωρίκι, τα τσαγγία του και το σωκάρδι με το ταμπάρο.

Καβακίλεψε τη μούλα και ξεκίνησαν κ’ οι τρείς.

Πίσω από το θεόρατο μαύρο βράχο, ο ουρανός ερρόδιζε. Σύννεφα μελανά κι άλλα σταχτοκίτρινα τρέχανε στον ουρανό — η θάλασσα κάτω, μαβιά μ’ασημωτά λέπια αικίνητα, ανάβραζα, έτρεχε καταπάνω στη στεριά και την κοπανούσε άγρια, μανιασμένη. Κάτι είπε ο Ιλαρίωνος, όμως ο άνεμος πήρε τα λόγια του, τα σκόρπισε πέρα. Η βάγια πορευότανε με σκυμμένο κεφάλι, πένθιμη και βουβή.

Όταν το πρωτοδιάβασα, σταμάτησα σ’αυτή τη λεπτομέρεια, εκεί πού ο Ιλαρίωνας κάτι λεει που μήτε ο Σγουρός μήτε ο συγγραφέας δεν άκουσε. Με εντυπωσίασε η λεπτότητα του Άγγελου Τερζάκη, η παρατηρητικότητά του κι αυτό που ο Calvino αποκάλεσε ελαφρότητα. Μια μικρή λεπτομέρεια, καθόλου απαραίτητη, αλλά για μένα αξέχαστη. Στα γραπτά μου θάθελα να βρίσκονται τέτοιες λεπτομέρεις. Μ’αρέσει πως ακρίβως σ’αυτήν την εύστοχη παρατήρηση ο συγγραφέας δε προλαβαίνει να ακούσει τι είπε ο Ιλαρίωνας. Η εικόνα όμως είναι ζωντανή.

Είναι στιγμές που διαβάζω και θαυμάζω τις επιλογές ενός συγγραφέα — όπως την επιλογή του Τολστόι, παραδείγματος χάριν, να μας παρουσιάσει το πώς ερωτεύονται η Άννα Καρένινα και ο Βρόνσκι όπως το βλέπει η Κάτια κι όχι ο παντογνώστης αφηγητής — και νιώθω πως μαθαίνω ο ίδιος πώς να γράφω. Η λογοτέχνια είναι σχολή των συγγραφέων. Μπορεί αυτό να φαίνεται αυτονόητο, αλλά συχνά απορώ αν υπάρχει σχολή πεζού λόγου στην Ελλάδα. Καλοί συγγραφείς σίγουρα υπάρχουν, αλλά στους περισσότερους κυριαρχεί — πώς να το πω; — μια χαλαρότητα, μια νωθρότητα, και μια αυταρέσκει που δεν τους επιτρέπει να κοπιάζουν και να πετύχουν τέτοιες λεπτομέρειες όπως ο Τερζάκης. Μου φαίνεται πως δεν υπάρχουν επιμελητές που ξέρουν ή τολμούν να πουν ότι ένα βιβλίο ακόμα θέλει δουλειά πριν το εκδώσουν.

Επαναλαμβάνω πως υπάρχουν καλοί συγγραφείς. Πέρσι, για παράδειγμα, διάβασα της Σώτης Τριανταφύλλου τη Φυγη και το θαύμασα. Ειδικά το πρώτο κεφάλαιο, όπου γίνεται σκηνογραφία με πολλή λιτότητα. Ο Θανάσης Βαλτινός επίσης δείχνει μια σπάνια οικονομία του λόγου. Και τονίζω πως οι αδεξιότητές μου στην ελληνική γλώσσα δεν με εμποδίζουν να ασκήσω κριτική.

Είχα σκεφτεί να γράψω γι’αυτό το θέμα όταν άρχισα να διαβάσω Τις Τελευταίες Ημέρες του Κωνσταντίνου Καβάφη από τον Φίλιππο Φιλίππου. Δεν κατάφερα ποτέ να το τελειώσω όμως. Ο Φιλίππου μ’εκνευρίζει κάθε φορά που το ανοίγω το βιβλίο.

Στο μυθιστόρημα ο Ιταλός φουτουριστής ποιητής Φίλιππο Τομμάζο Μαρινέττι επισκέπτεται τον Καβάφη στο σπίτι του. Είναι το 1933, μετά την τραχειοτομία του Έλληνα.

Φορούσε κάτι καφετιά δερμάτινα γάντια πολύ λεπτά και αρκετά ζαρωμένα από την πολυκαιρία (φοβόταν πάντα τα μικρόβια που έχονταν απ’έξω με φορέα το σώμα των επισκεπτών του). Η απώλεια της φωνής του τον υποχρέωσε να μη με προσφωνήσει με το κλασικό “Χαίρε, φίλε!”, όπως συνήθιζε να κάνει παλιά. Με καλωσόρισε μ’ένα νόημα των ματιών του, εκείνων των υπέροχων μαύρων ματιών, των πονηρών και διεισδυτικών ταυτόχρονα. Η γλυκύτητα που ήταν περιχυμένη στο κάτω μέρος του προσώπου του, γύρω από το στόμα και το πιγούνι, έδειχνε πως ο χρόνος που είχει περάσει από τότε που είχα να τον δω δεν είχε αμβλύνει την καλή του διάθεση επέναντί μου.Δεν περίμενα, βεβαίως, να μου μιλήσει, αφού η κυρία Σεγκοπούλου με είχε προετοιμάσει για το τι επρόκειτο να δω. Εξακολουθούσε να είναι ένας λεπτός ηλικιωμένος κύριος, αστός οπωσδήποτε, με στόφα ξεπεσμένου αριστοκράτη. Φορούσε ένα σκούρο κασκόλ για να κρύβει την πληγή στο λαιμό και τα ίδια γυαλιά με τον ασημένιο σκελετό. Τα πυκνά του μαλλιά, που τώρα είχαν αραιώσει ελαφρώς, τα είχε, όπως πάντα, χωρίστρα — καμιά τρίχα δεν ξέφευγε ούτε προς τ’αριστερά ούτε προς τα δεξιά και, κυρίως, καμιά δεν καβαλίκευε τ’αυτιά του. Αναρωτιόμουν αν φρόντιζε ο ίδιος για την κόμμωσή του, με χτένες, τσατσάρες και βούρτσες, ή αν ήταν η ερίτιμος κυρία που εκτελούσε χρέη γραμματέως εκείνη που έκανε τις επεμβάσεις στην εμφάνισή του. Δε ρώτησα, φυσικά, κανέναν γι’αυτό το ζήτημα, είχαμε άλλα θέματα να θίξουμε.

Ο Φιλίππου είναι συγγραφέας του επίθετου. Σ’αυτό το απόσπασμα μόνο, υπάρχουν 18 επίθετα και 12 επιρρήματα. (Κι ο Τερζάκης τα χρησιμοποιεί, αλλά μ’εντελώς διαφορετικό τρόπο, και για διαφορετικό σκοπό. Ο Τερζάκης δε μας λεει ότι ο Ιλαρίωνας είναι τεμπέλης. Μας δείχνει πως κοιμάται την ώρα που φορτώνει ο Σγουρός τη μούλα.) Ο Φιλίππου δηλαδή δείχνει εμπιστοσύνη στα επίθετα και ζητάει από αυτά να κάνουν τη περισσότερη δουλειά. Αρκει να μας πει ότι η κυρία Σεγκοπούλου είναι “ευγενική” (σε άλλη σελίδα) και “ερίτιμος”. Δε νιώθει την ανάγκη να μας δείξει πώς συμπεριφέρεται μια ευγενική και ερίτιμος κυρία. Αυτή είναι η αυταρέσκεια, άρνηση του συγγραφέα να κοπιάσει να στήσει σκήνη όπως κατάφερε ο Τερζάκης.

Το άλλο μεγάλο ελάττωμα του Φιλίππου και πολλών άλλων συγγραφέων είναι η περιττολογία. Τη στιγμή που μας έχει πει για τη τραχειοτομία του Καβάφη, δε χρειάζεται να μας πει ότι “η απώλεια της φωνής του τον υποχρέωσε να μη με προσφωνήσει με το κλασικό ‘Χαίρε, φίλε!’, όπως συνήθιζε να κάνει παλιά.” Μάλιστα, αργότερα γράφει “Τον είδα να προσπαθεί να μ’ευχαριστήσει με λέξεις, αλλά δεν τα κατάφερε πάλι, το στόμα του ανοιγόκλεινε χωρίς να βγάζει ήχους.” Ο συγγραφέας δε χρειάζεται να μας υπενθυμίσει ότι ο Καβάφης δε μπορεί πια να μιλήσει. Οι δυο ποιητές επικοινωνούν συνεχώς με σημειώματα.

Κάποια στιγμή εμφανίστηκε μια μαύρη γάτα που ακολουθούσε έναν πλανόδιο ψαρά με λερωμένο κόκκινο φέσι νιαουρίζοντας θρηνητικά: νιάου νιάου νιάου. (σελ. 40)

Δε μας φτάνει το “νιαουρίζοντας”; Κατάλαβα πως του Μαρινέττι του άρεσε η ηχομιμητική, αλλά μετά από λίγο είναι πολύ κουραστικό.

Κάποια στιγμή από μακριά έφτασε ένα βουητό, μια βροντή, μπρουουουμ, και ύστερα μια δεύτερη, παρατεταμένη, μπρουουουμ, μπρουουουμ. (σελ. 72)Ταυτόχρονα η γάτα έβγαλε ένα παραπονεμένο ννννιάαααουου, λες και έδινε ένα σήμα κινδύνου για το αφεντικό της. (σελ. 73)

Ακριβώς την ώρα εκείνη ακούστηκαν οι πρώτες σταγόνες της βροχής που έπεφταν πλαγίως στα ξύλινα παραθυρόφυλλα, σιγανά στην αρχή, δυνατότερα στη συνέχεια, τζιτζι, τζιτζιτζι, τζιτζιτζιτζι, τζιτζιτζιτζιτζιτζιτζιτζι. (σελ. 74)

Φανερά ευτυχής για τη χαρμόσυνη είδηση που του κόμισα, ο Καβάφης μισόκλεισε τα μάτια και θώπευσε λίγο σκληρά την γκρίζα γάτα, που άνοιξε το στόμα της και παραπονέθηκε, νιάου νιάου νιάου νιάου. (σελ. 85)

Οι μαύρες χάντρες στα δάχτυλα του Καβάφη δεν έκαναν κλακ κλακ κλακ, αλλά κρικ κρικ κρικ, ήταν ΄χιοι που με συνεπήραν, καθόλου μελωδικοί, βεβαίως, αλλά εντελώς πρωτότυποι, βάλσαμοι για την ακοή μου. (σελ. 86)

Πεινούσα όμως φοβερά λόγω της καθυστέρησης του σερβιρίσματος (η κοιλιά μου διαμαρτυρόταν απρεπώς, γουρ γουρ γουρ!) και περίμενα ν’αρχίσει πρώτος να τσιμπολογάει. (σελ. 94)

Οι μόνοι ήχοι που ακούγονταν σ’εκείνο το δωμάτιο ήταν οι θόρυβοι των κουταλιών και των πιρουνιών στα πιάτα, ντιν ντιν ντιν, ο ήχος των χειλιών μας όταν εκείνα τα μεταλλικά αντικείμενα απόθεταν τις τροφές στο στόμα μας, φς φς φς, και το γουργουρητό της κοιλιάς της γάτας, γουρ γουρ γουρ. Μερικές φορές — λίγες όμως — ακουγόταν και ο θόρυβος της μύτης του ποιητή, χρ χρ χρ, καθώς προσπαθούσε να καταπιεί. (σελ. 96)

Δεν άντεξα άλλο. Δε μ’ενδιαφέρει αν έγραφει έτσι ο Μαρινέττι. Το ότι έγραφε έτσι δεν το κάνει λιγότερο εκνευριστικό.

Φέτος αγόρασα το μυθιστόρημα του Τάσου Ρούσσου Αυτός στο πέτρινο σπίτι, το οποίο, αν θυμάμαι καλά, πήρε και το κρατικό βραβείο. Το βιογραφικό του Ρούσσου με εντυπωσίασε: περίπου 20 βιβλία, ποίηση και πεζογραφία, και πολλές μετφράσεις. Αν όμως ο Φιλίππου μου προκάλεσε εκνευρισμό, το τι βρήκα στου Ρούσσου το βιβλίο μου προκάλεσε οργή.

Τα αμαρτήματα ξεκινάν μόλις στην τρίτη σελίδα (σελ. 14):

“Να δεις που θα βρέξει”, είπε ο δάσκαλος πίνοντας λίγο απ’τον καφέ του.

Πώς γίνεται να μιλάει και να πίνει κάποιος ταυτόχρονα;

“Όχι ακόμη. Σε λίγες μέρες, όταν θ’αρχίσουν οι νοτιάδες. Αλλά, ό,τι και να γίνει, θα ζεστάνει κι ο καιρός. Μπαίνουμε στην άνοιξη πια”, τον διόρθωσε ο θεολόγος.

Είναι προφανές ότι τον διόρθωσε ο θεολόγος. Δε χρειάζεται να μας το πει.

Ύστερα η συζήτηση πήγε σε πολλά και διάφορα, για να καταλήξει στο μοναδικό θέμα που από το περασμένο φθινόπωρο κέντριζε την σκέψη και την φαντασία όλων: στον ένοικο του πέτρινου σπιτιού.”Είναι σαν πραγματικός ερημίτης”, είπε ο θεολόγος, “κι οι περισσότεροι ερημίτες βρισκονται κοντά στην αγιότητα ή καταλήγουν αργά ή γρήγορα σ’αυτήν”.

Ο δικηγόρος χαμογέλασε:

“Σε παρακαλώ, μην περιορίζεις το θέμα”.

“Γιατί το περιορίζω;”

“Γιατί το πας αμέσως σε θρησκευτικές περιοχές”.

“Δεν το πηγαίνω εγώ, μόνο του πηγαίνει”.

“Ας μιλήσουμε πρώτα γενικά για το θέμα κι αν η κουβέντα το οδηγήσει στην θρησκευτική του εκδοχή, τότε το αναλύουμε”.

Ο θεολόγος επέμεινε:

“Είπα την άποψή μου. Περιμένω ν’ακούσω τις δικές σας”.

Επέμεινε. Πάλι προφανές. Οι πράξεις και τα λόγια τους αρκούν.

“Η αγιότητα προϋποθέτει αγνότητα, κι αυτός βέβαια δεν έιναι και τόσο αγνός”, σχολίασε ουδέτερα ο συνταξιούχος.

Δε χρειάζεται το “σχολίασε” — πάλι προφανές είναι. Αλλά πώς “ουδέτερα”; Δε μου λεει τίποτα το επίρρημα. Δε δημιουργεί καμία είκονα στο μυαλό.

“Πώς μπορείς να το ξέρεις αυτό;” ρώτησε ο δάσκαλος.

Πάλι, αφού υπάρχει ερωτηματικό, είναι προφανές ότι ρώτησε. Φτάνει το “είπε”.

“Δεν το ξέρω, το συμπεραίνω. Είναι πενηντάρης, κι όπως λεει ο κόσμος, πλούσιος και κοσμογυρισμένος. Έχει ζήσει δηλαδή την ζωή του στα γεμάτα”.”Και πήγε στην άγρια ερημιά για ποιο λόγο;” παρενέβη ο Αργύρης Δομέστιχος.

Δε βλέπω καμία παρέμβαση. Ο Ρούσσος μάλλον δε βλέπει λόγο να μας δείξει παρέμβαση. Είναι συγγραφέας ο κύριος, και ό,τι πει δεν αμφιβάλλεται.

“Υπάρχουν ένα σωρό αιτίες”, απάντησε ο Βαλμάς. “Ας πούμε ότι είναι εκκεντρικός ή ότι θέλει να ξεπεράσει κάποια μεγάλη απογοήτευση ή ότι βαρέθηκε την ζωή που έκανε ως τώρα ή ότι ξαφνικά του αρέσει η μοναξιά και τα λοιπά”.”Ή ότι ξύπνησε ξαφνικά μέσα του ο Θεός”, συμπλήρωσε ο Γιάννης Ιωακείμ.

Προφανές και περιττό το “συμπλήρωσε”.

“Να μην περιπλακούμε τώρα σε εικασίες που δεν οδηγούν πουθενά”, μπήκε στη μέση ο Δημήτρης Αποστόλου. “Δεν έχουμε γεγονότα για να κρίνουμε βάσει αυτών”.”Αλλά τι έχουμε δηλαδή;” έκανε με αφέλεια ο δάσκαλος.

Πώς; Αυτή η αφέλεια δεν αξίζει τη προσοχή μας; Δεν θάπρεπε ο Ρούσσος να μας δώσει μια εικόνα, να μας δείξει την αφέλεια; Γιατί να αρκεί μόνο να μας λεει ότι υπάρχει;

“Αυτά που λεει ο κόσμος όλο τον χειμώνα, τις διαδόσεις για παράξενα κι απίστευτα περιστατικά που τον αφορούν. Μπορούμε όμως να βασιστούμε σε υπερβολές και σε φαντασιώδεις φήμες;””Όπου υπάρχει καπνός, υπάρχει και φωτιά”, απάντησε ο δάσκαλος λίγο αφηρημένος, με το μυαλό του αλλού. Θυμήθηκε ότι δεν τάισε το αγαπημένο του καναρίνι το μεσημέρι.

Αν τυχόν δε καταλάβαμε τι σημαίνει “λίγο αφηρημένος”, μας το εξηγεί με το απόλυτα περιττό “με το μυαλό του αλλού”. Και αφού μας δείχνει πού είναι το μυαλό του (στο καναρίνι του) δε χρειάστηκε να μας πει ούτε μια φορά πως ήταν αλλού.

Ο συνταξιούχος τον κοίταξε:”Ωραία. Ας πάρουμε αυτές τις διαδόσεις ως πιθανές αλήθειες. Τι μας λένε; Ότι αυτός ο άνθρωπος διαθέτει κάποιο είδος δύναμης”.

“Αυτό ήθελα να πω κι εγώ προηγουμένως, αλλά δεν πρόλαβα, δεν μ’αφήσατε να ολοκληρώσω τον συλλογισμό μου”.

“Τι ήθελες να πεις ακριβώς;” τον ρώτησε ο δικηγόρος ειρωνικά.

Ό,τι είπα για το “με αφέλεια” ισχύει κι εδώ. Πώς ειρωνικά; Γιατί ειρωνικά; Θέλω μια εικόνα.

“Θά έλεγα ότι αγιότητα προϋποθέτει αγνότητα κι αυτή με την σειρά της παράγει δύναμη. Φαίνεται απ’όσα λεει ο κόσμος, ότι αυτός στο πέτρινο σπίτι έχει κάποια δύναμη”.”Δεν μπορούμε ωστόσο να τον πούμε ερημίτη ή ό,τι άλλο σχετικό”, διαφώνησε ο Βαλμάς.

Προφανές. Περιττό.

“Με λίγους μήνες στην ερημιά δεν γίνεται κανείς ασκητής, δηλαδή δεν αποκτά ιδιότητες σαν αυτές που του αποδίδουν”.”Όταν είσαι συνεχώς μόνος μέσα στην φύση, αρχίζεις και την προσέχεις, την ακούς, την καταλαβαίνεις, κατανοείς πολύ καλύτερα τον κόσμο”, είπε ο θεολόγος.

“Αυτό δεν σε προικίζει απαραίτητα με δύναμη. Δηλαδή αν πήγαινες κι εσύ εκεί πάνω στην ερημιά και καθόσουν μερικούς μήνες, θα γινόσουν ερημίτης και θ’αποκτούσες δύναμη;”

“Δεν ξέρω, μπορεί”, απάντησε ο Δομέστιχος με ύφος παράξενο.

Πώς; Γιατί; Πιο συγκεκριμένα;

Ο δικηγόρος τον κοίταξε και περιορίστηκε να κουνήσει το κεφάλι του διφορούμενα.

Τα καταραμένα επιρρήματα! Πώς διαφορούμενα; Ναι ή όχι δηλαδή; Και τα δυο; Πρέπει ο συγγραφέας να περιγράψει πώς κουνάει κάποιος το κεφάλι. Αν δεν αξίζει το κόπο, δεν υπάρχει λόγος να εφιστεί την προσοχή μας στο γεγονός.

“Το θέμα της συζήτησής μας δεν είναι αυτό, αλλά τι άνθρωπος είναι αυτός εκεί πάνω”, μπήκε στην μέση ο Αποστόλου.”Μα πρόκειται για άνθρωπο ή …” αναρωτήθηκε ο δάσκαλος χαμογελώντας σαρδόνια. “Εγώ δεν είμαι και πολύ βέβαιος με τόσα που λέγονται γι’αυτόν”.

Όλοι γέλασαν, εκτός από τον συνταξιούχο, που κοίταξε προς το μέρος του σαν ξαφνιασμένος και σχολίασε:

Σαν; Είναι ή δεν είναι ξαφνιασμένος; Γιατί ο αφηγητής, που άλλωστε ξέρει τις σκέψεις του ενός για το καναρίνι του, δε μπορεί να μας πει εδώ κάτι τόσο απλό;

“Έχεις απρόσμενο χιούμορ, Γιάννη, αλλά τώρα μιλάμε σοβαρά”.Επικράτησε για λίγο σιωπή αμηχανίας. Ο δάσκαλος άναψε τσιγάρο. Ο νους του πήγε πάλι στο καναρίνι του. Δεν πιστεύω να πάθει τίποτα νηστικό τόσες ώρες, σκεφτηκε ανήσυχος.

Εκείνη την στιγμή άνοιξε τρίζοντας — πάντα έτριζε — η πόρτα του καφενείου και μπήκε ένας άγνωστος με φωτεινά μάτια, λιγνός, γύρω στα πενήντα. Χωρίς να χαιρετήσει κανέναν, πήγε και κάθισε στο τραπεζάκι της γωνιάς και παράγγειλε ένα ζεστό τσάι. Και οι τέσσερις της συντροφιάς τον παρακολούθησαν σιωπηλοί και με κάποια ανεξήγητη ανησυχία. Ο ξένος σού δημιουργούσε μια φευγαλέα αίσθηση μυστηρίου.

Όχι για τους αναγνώστες πάντως. Αλλά, αν τη δημιουργούσε, είναι λογικό να πούμε ότι η ανησυχία είναι ανεξήγητη;

Σώπασε κι έπειτα στράφηκε στον δάσκαλο, που βρισκόταν στην άκρη της συντροφιας.”Μην ανησυχείς, το καναρίνι σου είναι καλά”, του είπε με αδιόρατη ειρωνεία.

Αδιόρατη ειρωνεία;! Μα τι είναι αυτή; Πώς να τη φανταστώ;

Ως εδώ πια! Ο συγγραφέας μας προσβάλλει. Είτε μας λεει αυτά που είναι αυτονόητα, είτε μας βάζει σε θέση να φανταστούμε μόνοι μας αυτά που βαριέται ο ίδιος να μας περιγράψει. Σαν αναγνώστης είμαι έτοιμος να δώσω προσοχή, αλλά πρέπει και ο συγγραφέας να μπει στο κόπο και να γράψει.

Read Full Post »